Zaginięcie dziecka to doświadczenie, którego nie da się porównać z niczym innym. Dla wielu osób wciąż kojarzy się ono z nagłą sytuacją – chwilą nieuwagi, tłumem ludzi, miejscem, w którym łatwo się rozdzielić. Tymczasem coraz częściej początek takiej historii wygląda inaczej. Zaczyna się dużo wcześniej i często… w telefonie. Dlatego polska Policja we współpracy z Fundacja ITAKA po raz kolejny prowadzi kampanię społeczną #zaginioneNIEzapomniane.
Jej druga edycja potrwa do 25 maja i zakończy się w Międzynarodowym Dniu Dziecka Zaginionego. Tego dnia, podobnie jak w roku ubiegłym, budynki urzędów i instytucji w całej Polsce zostaną podświetlone na niebiesko. Ten kolor to symbol pamięci o dzieciach, które zaginęły, i wsparcia dla ich bliskich, którzy wciąż szukają. Patronat honorowy nad kampanią objęła Rzeczniczka Praw Dziecka Monika Horna-Cieślak.
Kampania #zaginioneNIEzapomniane od początku łączy pamięć z działaniem. Z jednej strony przypomina o konkretnych historiach dzieci, które do dziś nie wróciły do domu. Z drugiej – zwraca uwagę na to, co możemy zrobić, żeby takich sytuacji było jak najmniej. To również przestrzeń do rozmowy o współczesnych zagrożeniach, zmianach społecznych i o tym, w jakich okolicznościach może dochodzić do zaginięć dzieci i młodzieży.
Rocznie w Polsce odnotowuje się około dwóch tysięcy zaginięć dzieci i nastolatków. Zdecydowana większość tych spraw kończy się szczęśliwie, jednak każda z nich to ogromny stres i trauma dla rodziny. Są też sprawy, które mimo upływu lat pozostają niewyjaśnione. To właśnie o tych dzieciach i ich bliskich przypomina Międzynarodowy Dzień Dziecka Zaginionego. Jego symbolem jest kolor niebieski i kwiat niezapominajki – znak pamięci o tych, którzy wciąż nie zostali odnalezieni.
Internet to dziś część świata dziecka
Zaginięcie dziecka nie zawsze zaczyna się na ulicy. Czasem rozpoczyna się od jednej wiadomości. Od relacji, której dorośli nie widzą. Dlatego w tym roku szczególny nacisk kampanii położony został na zagrożenia pojawiające się w internecie. Dla dzieci i młodzieży relacje nawiązywane online są dziś czymś naturalnym. Rozmowa początkowo wydaje się niewinna, dotyczy wspólnych zainteresowań, szkoły czy gry. Dziecku może się wydawać, że pisze z kimś w swoim wieku, kimś, kto je rozumie i akceptuje. W rzeczywistości po drugiej stronie może być osoba dorosła, która świadomie buduje tę relację i krok po kroku zdobywa zaufanie dziecka.
W ramach tegorocznej edycji publikujemy spot kampanii, który pokazuje, jak działa ten mechanizm. Spot będzie emitowany w telewizji, internecie oraz w przestrzeni publicznej. Będzie można zobaczyć go m.in. na ekranach w pociągach PKP Intercity, warszawskiej komunikacji miejskiej i metrze, a także na ekranach wielkoformatowych w miastach i galeriach handlowych w całej Polsce.
– Z doświadczenia mogę powiedzieć, że w sprawach zaginięć, które prowadzą policjanci na terenie całego kraju, bardzo często zaginięcie osoby małoletniej nie jest nagłą sytuacją, ale efektem ciągu wcześniejszych zdarzeń czy relacji nawiązanej przez dziecko, której nikt z dorosłych nie zauważył – mówi insp. Konrad Krakowiak, Zastępca Dyrektora Biura Kryminalnego KGP. – W takich sytuacjach dziecko nie „znika” nagle. Często najpierw „znika” z naszego świata – zamyka się, ukrywa z tą znajomością, a w konsekwencji podejmuje decyzje pod wpływem kogoś, kto zdobył jego zaufanie. I wtedy, na dalszym etapie sprawy okazuje się, że ten proces trwa już od jakiegoś czasu.
To właśnie z tego powodu tak ważna jest uważność i rozmowa nie tylko o tym, gdzie dziecko jest, ale też z kim rozmawia i co przeżywa.
– Najtrudniejsze w tych sprawach jest to, że na początku wszystko może wyglądać zupełnie zwyczajnie. Dla dziecka to po prostu ktoś, z kim codziennie pisze, rozmawia i buduje relację – mówi insp. Katarzyna Nowak, Dyrektor Biura Komunikacji Społecznej KGP. – My, dorośli, często koncentrujemy się na tym, gdzie dziecko wychodzi i z kim się spotyka w realnym świecie, tymczasem ogromna część życia młodych ludzi przeniosła się dziś do internetu. Dlatego tak ważne jest to, aby interesować się też tym, co dziecko robi online, z kim utrzymuje kontakt i jak wyglądają te relacje. Czasem jedna internetowa znajomość może uruchomić proces, którego rodzice czy opiekunowie przez długi czas mogą nie zauważyć, a którego skutki mogą pojawiają się dopiero po jakimś czasie.
Historie, o których nie wolno zapomnieć
Podobnie jak w ubiegłym roku, również i w tym przypomnimy historie dzieci, których zaginięcia do dziś pozostają niewyjaśnione. W tegorocznej edycji wracamy do spraw:
- Karoliny Siwek, która zaginęła 4 czerwca 1999 roku w wieku 14 lat,
- Łukasza Sasa, który zaginął 21 grudnia 1999 roku i w dniu zaginięcia miał 16 lat,
- oraz Katarzyny Domerackiej, która zaginęła 9 maja 2000 roku, miała wówczas 16 lat.
Każda z publikacji zostanie opatrzona fotografią dziecka z czasu zaginięcia oraz zdjęciem wykonanym w ramach progresji wiekowej, pokazującej, jak dziś może wyglądać jako osoba dorosła.
O czym jeszcze będziemy mówić?
W tegorocznej edycji kampanii pojawią się także rozmowy z ekspertami. Gościem podcastu będzie dr Joanna Stojer-Polańska. W rozmowie poruszymy m.in. kwestie tego, dlaczego zaginięcia dzieci są problemem interdyscyplinarnym, czy brak śladów w sprawie może być istotną informacją dla śledczych oraz dlaczego tak wiele spraw prowadzi do najbliższego otoczenia.
W kolejnej publikacji Aneta Bańkowska, psycholożka z Fundacji ITAKA, opowie o tym, jak radzić sobie w sytuacji zaginięcia dziecka, jak funkcjonować w czasie niepewności oraz jak wygląda powrót do codzienności po odnalezieniu dziecka – szczególnie wtedy, gdy było ono poza domem przez dłuższy czas.
Na stronie pojawią się również artykuły dotyczące bezpieczeństwa w sieci. Będziemy pisać o tym, kiedy znajomość z Internetu przestaje być bezpieczna, czym jest grooming i jakich sygnałów nie należy lekceważyć.
W materiałach kampanii przypomnimy również o numerze 116 000 – Telefonie w Sprawie Zaginionego Dziecka i Nastolatka, działającym w 32 krajach Europy. Z inicjatywy Fundacji ITAKA do tegorocznej edycji włączyły się także organizacje zrzeszone w europejskiej federacji Missing Children Europe, zajmujące się problematyką zaginięć dzieci na terenie państw europejskich.
Niebieskie światło pamięci
Jak podkreśla Izabela Jezierska-Świergiel, wiceprezes Fundacja ITAKA, Międzynarodowy Dzień Dziecka Zaginionego to jeden z najważniejszych dni poświęconych nagłośnieniu problemu zaginięć.
– Od kilku lat wspólnie z Policją przygotowujemy kampanię, której celem jest nie tylko okazanie solidarności rodzinom osób zaginionych i przypomnienie historii tych, którzy wciąż nie wrócili do domu, ale także zwrócenie uwagi na profilaktykę zaginięć dzieci i młodzieży. Chcemy mówić o tym, jak rozpoznawać zagrożenia i jak budować bezpieczeństwo dzieci także w świecie online – mówi.
25 maja wiele budynków i obiektów w Polsce zostanie podświetlonych na niebiesko. W akcję włączą się m.in.: Pałac Kultury i Nauki, PGE Narodowy, Warsaw Spire, most Śląsko-Dąbrowski w Warszawie, Kładka Ojca Bernatka w Krakowie, Fontanna Neptuna w Gdańsku, Opera Bałtycka, Stadion Śląski, Radiostacja Gliwicka oraz budynki Komendy Głównej Policji i komend wojewódzkich i szkół Policji w całym kraju.
Niebieskie iluminacje pojawią się również poza granicami Polski. Dzięki zaangażowaniu organizacji zrzeszonych w Missing Children Europe kampania będzie widoczna także w Europie. Podświetlony na niebiesko zostanie m.in. budynek Parlamentu Europejskiego i Fontanna Neptuna w Madrycie.
Kampania #zaginioneNIEzapomniane to wspólna sprawa: służb, instytucji, rodziców, opiekunów i nauczycieli. Zachęcamy do włączenia się w nasze działania – szczególnie w mediach społecznościowych. Udostępnianie publikowanych przez nas materiałów, reagowanie i na prezentowane treści może realnie zwiększyć ich zasięg i pomóc dotrzeć do osób, które być może nigdy wcześniej nie zetknęły się z tym tematem. Każde udostępnienie ma więc ogromne znaczenie.
zdj.: Gmina Pyszynica 
